معبد آناهیتا کنگاور

معبد آناهیتا کنگاور کجاست؟استان کرمانشاه به دلیل موقعیت کوهستانی و قرار گرفتن در کنار مرز بین النهرین در گذشته، شاهد مهاجرت تعداد زیادی از اقوام به ایران بوده است. این استان تعدادی از با ارزش ترین آثار تاریخی را در دل خود جای داده است. شهر کنگاور در نزدیکی شهرستان کرمانشان قرار گرفته که دارای معبدی سنگی می باشد که بعد از تخت جمشید دومین معبد بزرگ سنگی ایران به شمار می رود.

قدمت معبد آناهیتا کرمانشاه به سال ها پیش از میلاد مسیح می رسد. این معبد به عنوان آتشکده ای برای زرتشتیان مورد استفاده قرار می گرفته که بعد از ظهور اسلام در ایران دچار تغییرات زیادی شد. یکی از آن تغییرات تقسیم شدن تاریخ این معبد به سه دوره هخامننشیان، اشکانیان و ساسانیان است. این معبد به عنوان خرابه های عهد کاشانی نیز نام گذاری شده است. اما همچنان این محوطه تاریخی به نام معبد آناهیتا شناخته می شود.

پلان معبد آناهیتا کنگاور

معبد آناهیتا کنگاور در شرق مسیر کرمانشاه به همدان بر بلندای صخره ای مشرف به دشت وسیع کتگاور ساخته شد و نسبت به زمین های در ارتفاعی خدود 32 بالاتر است. وسعت بنا حدود 6/4 هکتار می باشد، پلان معبد اناهیتا کنگاور به شکل تقریبا مربع در نظر طراحی شده و طول و عرض این معبد 220 در 210 و ضخامت دیوار های آن به 5/8 متر می رسد. در هر ضلع آن صفه ای از سنگ و هرکدام به قطر 18 متر ساخته شده و ستون هایی که برای نگهداری سقف آن استفاده کرده اند ارتفاعی برابر با 54/2 است.

معماری معبد آناهیتای کنگاور 

ورودی اصلی معبد اناهیتای کنگاور در جبهه جنوبی با یک پلکان دو طرفه که در یک بلوک سنگی ایجاد شده اند تامین می شود و در جبهه شمال شرقی از طریق پلکان یک طرفه مخاطب را به درون معبد هدایت می کند. پلکان شرقی دارای 26 پله و پلکان غربی دارای 21 پله می باشد. بر اساس شواهد تاریخی مسلماً تعداد پله ها بیشتر از این بوده است. در ضلع شرقی بنا دو ردیف موازی سگ تراشیده شده وجود دارد که نشان دهنده ورودی در این بخش می باشد و احتمالا عرضی حدود دو متر داشته است.

معماری معبد آناهیتا کنگاور به شکلی است که روی هرکدام از دیوار ها، ستون هایی با قطر زیاد قرار گرفته اند و نکته جالب و توجهی که این بنا را منحصر به فرد می کند، ارتفاع ستون های آن است که سه برابر قطر آنها می باشد. به طور قطع می توان گفت در هیچ جای دنیا نظیر پیدا نشده است! در ساخت دیوارهای آن نیز از ملات گچ به کار گرفته شده و که سازندگان آن به شکل خشکه چینی با سنگ های تراشیده شده نمای بیرونی آن را تزئین کرده اند. بکارگیری الگوی اصیل ایرانی به واسط ستون های ساده، فاقد تزئینات خاص معماری، کوتاه و قطور در یک ردیف، کارشناسان را به این فکر فرو برده است که ستون ها، نقش نرده و حفاظ تزئینی لبه ایوان را بر عهده داشته اند.

تاریخچه معبد و علت نام گذاری

به دلیل قدمت بسیار زیاد معبد آناهیتا کرمانشاه باعث شده در طی سال ها با سوانح طبیعی زیادی مثل سیل و تخریب های انسانی که شاید عمدی یا غیر عمدی بوده اند مواجهش شده است. جغرافیانویس یونانی به نام خاراکسی در سال 37 میلادی در یکی از کتب خود از این معبد به نام ایستگاه پارتی، برای اولین بار در کنگاور متعلق به آرتمیس اسم برده است.

بعضی از مورخین نام آشنا از این بنا به عنوان معبدی برای الهه آناهیتا نام برده اند، آناهیتا ایزد بانوی آب های روان، زیبایی، فراوانی و برکت ر دوران قبل از اسلام بوده است. برخی دیگر از مورخین نیز با تاثیر از نوشته های مورخین ایرانی و عرب سده سوم ه.ق به بعد، این معبد را منسوب به خسرو پرویز دانسته اند.

معبد باستانی آناهیتا در کنگاور متاسفانه پس از زلزله سال 1336 و ساخت و سازهایی که توسط مردم صورت گرفت باعث شد لطمه شدید به بقایای ساختمانی آن وارد شود. به طور قطع می توان گفت معبد آناهیتا یک بنای بسیار ارزشمند تاریخی و باستانی ایران است، اما هنوز نتوانسته نام خود را فهرست جهان یونسکو ثبت کند؛ ضمن اینکه یکی مهمترین و با ارزش ترین از جاذبه های استان کرمانشاه محسوب می شود.

معبد آناهیتا کرمانشاه یکی از جاذبه های تاریخی این استان می باشد که در سال 1310 با شماره 31 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و شما می توانید در تور کرمانشاه گردی از این مکان بازدید کنید.

معبد فراموش شده تاریخ ایران باستان

بعد از نگارش مطالب مربوط به معبد باشکوه آناهیتا کنگاور در سایت نشاط آوران، تصمیم گرفتم تجربه شخصی ام از بازدید حضوری را نیز در قالب یک بخش تکمیلی با شما به اشتراک بگذارم؛ تجربه ای که می تواند دید عمیق تری به وضعیت کنونی این اثر گران بهای باستانی بدهد.

برای شنیدن این تجربیات پیشنهاد می کنم حتما ویس زیر را که تجربه شخصی من از بازدید معبد آناهیتاست، گوش کنید.

مسیر دسترسی به معبد آناهیتا کنگاور

ما سفر خود را از شهر کرمانشاه آغاز کردیم. مسیر تا کنگاور حدود یک ساعت و نیم زمان برد؛ جاده کاملاً آسفالت و مناسب بود و رانندگی در آن ساده و بی دردسر. از لحظه ای که سوار ماشین شدم، در ذهنم تصویری باشکوه از معبد آناهیتا داشتم؛ بنایی عظیم که قرن ها پیش ساخته شده و هنوز هم ایستاده است. از کودکی نام معبد آناهیتا را شنیده بودم و حالا برایم شبیه تحقق یک رؤیا بود. شور و اشتیاقم برای دیدن این مکان وصف نشدنی بود، چراکه تصور می کردم با مجموعه ای از دیدنی ها در کنگاور روبه رو خواهم شد.

اما در بدو ورود به شهر، مشخص شد که معبد آناهیتا تنها جاذبه تاریخی شهر کنگاور است. این موضوع کمی ناامیدکننده بود، به ویژه برای کسی که با ذهنیت بازدید از چند جاذبه تاریخی راهی سفر به شهر کنگاور شده بود.

واقعیت امروز بنای تاریخی معبد آناهیتا

ورود به محوطه معبد، حس خاصی داشت. محوطه ای بزرگ با دیوارهای سنگی و ستون هایی غول آسا که بخشی از آن ها هنوز سر پا مانده اند.
آنچه از همان ابتدا جلب توجه می کرد و تجربه بازدید را تحت الشعاع قرار می داد، وضعیت نابسامان محوطه و نبود راهنما، امکانات رفاهی یا حتی اطلاعات کافی در محل بود. تنها چند تابلو در نزدیکی معبد نصب شده بود که اطلاعات کلی و مختصری از قدمت بنا و جایگاه الهه آناهیتا ارائه می دادند.

من شخصاً انتظار داشتم معبد باستانی آناهیتا با این همه شهرت و ارزش تاریخی، دست کم یک راهنمای گردشگری یا محتوای چندرسانه ای برای معرفی بهتر داشته باشد، اما هیچ برنامه ای برای ارتقای تجربه بازدید دیده نمی شد. این موضوع باعث شد که حس کنم بیشتر از یک بازدید، یک کاوش شخصی در دل تاریخ در حال انجام است.

آسیب های ناشی از زلزله و بی توجهی به معبد باستانی ایران

یکی از تلخ ترین بخش های بازدید، مشاهده ستون های فرو ریخته و تخریب شده ی معبد بود.
در گذشته، این معبد شامل ده ها ستون سنگی بلند بوده که به صورت متقارن در کنار هم قرار گرفته بودند. اما اکنون، تنها دو یا سه ستون تقریباً سالم باقی مانده و باقی ستون ها بر اثر زلزله های سنگین چند سال گذشته فرو ریخته اند.

سنگ های عظیم، بعضاً به اطراف پرتاب شده اند و متأسفانه هیچ نشانی از تلاش برای مرمت یا بازگردانی این قطعات ارزشمند دیده نمی شد. به نظر می رسد سال ها بی توجهی باعث شده این معبد باستانی ایران، برخلاف شکوهی که در گذشته داشته، امروز در حال فراموشی باشد.

معماری عظیم معبد آناهیتا و شکوه سنگ ها

معبد آناهیتا از نظر معماری، شاهکاری منحصربه فرد در ایران باستان به شمار می رود. مصالح اصلی بنا، سنگ های بزرگ تراش خورده هستند که بدون ملات، روی یکدیگر چیده شده اند؛ شبیه به آنچه در اهرام مصر یا تخت جمشید می بینیم.
ابعاد ستون ها به گونه ای است که هرکدام چندین تن وزن دارند و تناسب ارتفاع به ضخامت آن ها نشان از دقت مهندسی و معماری پیشرفته ی سازندگان این بنا دارد.

این معبد به الهه آناهیتا، الهه آب، باروری و زندگی در اساطیر ایرانی تقدیم شده و در زمان خود احتمالاً محلی برای نیایش و انجام آیین های مقدس بوده است. حتی شواهدی از کانال کشی آب به مرکز محوطه معبد آناهیتا دیده شده که احتمالاً حوض های آیینی و آب نماهای مذهبی را تغذیه می کرده اند.

امکانات رفاهی در اطراف معبد آناهیتا

با توجه به اینکه این معبد یکی از معدود معابد تاریخی باقی مانده در ایران است، انتظار داشتم محیط اطراف معبد با خدماتی مانند غرفه های محلی، چایخانه، یا فروشگاه های صنایع دستی همراه باشد.
اما واقعیت این بود که حتی یک فروشگاه ساده هم اطراف معبد دیده نمی شد. نه مکانی برای استراحت بازدیدکنندگان، نه امکانات بهداشتی در خور شأن یک جاذبه تاریخی مهم.

همین کمبود امکانات باعث شد احساس کنم که ارزش واقعی این میراث فرهنگی هنوز از سوی مسئولین و برنامه ریزان گردشگری درک نشده است. با کمی توجه و سرمایه گذاری، معبد آناهیتا کنگاور می تواند به یکی از قطب های گردشگری غرب کشور تبدیل شود چه بسا که قبلا همینطور بوده است. بازدید توریست های خارجی از این معبد که قدمت چند هزار ساله دارد بسیار زیاد بوده است که الان با بی توجهی دارد به فراموشی سپرده می شود.

چرا باید از این معبد تاریخی و باستانی بازدید کرد؟

شاید بپرسید با این همه تخریب، بی توجهی و نبود امکانات، چرا باید از معبد آناهیتا دیدن کرد؟
پاسخ من این است: چون معبد باستانی آناهیتا، یک نماد واقعی از تمدن باستانی ایرانیان است. دیدن سنگ هایی که هزاران سال پیش، با دستان بشر بر تپه ای در دل کنگاور چیده شده اند، احساسی را در شما ایجاد می کند که هیچ کتاب تاریخی نمی تواند منتقل کند.

بله، شرایطش ایده آل نیست. بله، بخشی از آن فرو ریخته و نیازمند توجه فوری است. اما هنوز هم شکوه در سکوت معبد آناهیتا موج می زند.
تصاویر این بنا در سال های قبل از زلزله مثلاً در سال ۹۷ یا ۹۸ زیبایی و عظمتش را نشان می دهند  و همین باعث می شود حتی امروز هم، ارزش یک بار بازدید را داشته باشد.

پیشنهاد پایانی

اگر شما هم مانند من، علاقه مند به آثار تاریخی هستید، معبد آناهیتا را در لیست سفرهای خود قرار دهید. شاید آنچه می بینید با آنچه در ذهن دارید کمی متفاوت باشد، اما لمس این حجم از قدمت و حضور در فضایی که هزاران سال پیش مردم در آن دعا و نیایش می کردند، تجربه ای است که هیچ گاه فراموش نمی کنید.

امیدوارم در آینده ای نه چندان دور، شاهد مرمت این بنای ارزشمند و احیای جایگاه شایسته اش در گردشگری ایران باشیم.

آدرس معبد آناهیتا کرمانشاه : استان کرمانشاه، مرکز شهرستان کنگاور

عکسهای معبد آناهیتا کنگاور