پاسارگاد نخستین پایتخت هخامنشیان است که در حدود ۵۵۰ تا ۵۳۰ پیش از میلاد توسط کوروش بزرگ ساخته شد. پس از درگذشت کوروش، پایتخت به تخت جمشید منتقل شد، اما پاسارگاد همچنان به عنوان نمادی از قدرت، خرد و معماری هخامنشی باقی مانده و امروزه در فهرست میراث جهانی یونسکو جای دارد.
پاسارگاد شیراز کجاست؟
یکی از جاذبه هایی که برای مردم ایران از اهمیت خاصی برخوردار بوده، بنای تاریخی پاسارگاد شیراز است. این بنا که به شهر مادر سلیمان نیز معروف می باشد دارای قدمتی 2500 ساله است. پاسارگاد کجاست؟ پاسارگاد شيراز در دشتی بزرگ (دشت پاسارگاد) در قسمت شمالی استان فارس و در حصار رشته کوه های زاگرس به فاصله 130 کیلومتری شمال شیراز قرار دارد. به علّت وجود مقبره کوروش بزرگ، که یکی از بزرگترین و مهمترین پادشاهان دوران هخامنشی بود اهمیتی دو چندان پیدا کرده است. در اوایل سال 1393 بازدید تورهای اروپایی از این مکان رشد 200 درصدی نسبت به سال های قبل خود داشته است.
حال در این مقاله می خواهیم جذابیت های بنای پاسارگاد را معرفی کرده و بیشتر با این مجموعه آشنا شوید.
مجموعه تاریخی پاسارگاد شيراز، در تاریخ 24 شهریور 1310 با شماره ثبت 19 ثبت ملی شد و در سال 2004 میلادی معادل با 1383 شمسی در بیست و هشتمین نشست یونسکو به شماره ثبت 1106 به عنوان پنجمین مجموعه ثبت شده با 100 درصد آرا به ثبت رسید.
تاریخچه پاسارگاد شیراز و چگونگی ایجاد آن
هخامنشیان در سرزمینی به نام پاسارگاد زاده شده اند، خاندان پارس، در سال 550 قبل از میلاد بر مادها پیروز شدند، کوروش دوم بر پایه سنت، این منطقه را پایتخت انتخاب کرد به علت اینکه در نزدیکی منطقه ای بود که بر ایشتووگو پادشاه ماد پیروز شد. این پیروزی باعث پیروزی های دیگری مانند چیرگی بر لیدی، بابل نو و مصر را به دنبال داشت. امپراتوری هخامنشی سپس به دست پسر او کمبوجیه و داریوش اول پایدار و وسعت یافت. از کوروش کبیر در گذشته به عنوان آزاد کننده و شخصی که یهودی ها را از تبعید بازگردانده یاد شده است.
داریوش بزرگ پایتخت نمادین خود را در شهر پارسه در 70 کیلومتری جنوب پاسارگاد بنا نهاد. تا زمانی که اسکندر مقدونیه در سال 330 قبل از میلاد بر امپراتوری هخامنشی غلبه کند، پاسارگاد پایگاه مهم سلسله ای باقی ماند.
دگرگونی آرامگاه کوروش بزرگ در گذر تاریخ
از قرن هفتم میلادی، آرامگاه کوروش بزرگ با نام «آرامگاه مادر سلیمان» شناخته شد و به محلی زیارتی تبدیل گردید. در قرن دهم هجری، مسجد کوچکی در کنار آن ساخته شد که تا قرن چهارم هجری همچنان مورد استفاده قرار می گرفت. طی قرن ها، بازدید مداوم مسافران سبب فرسایش تدریجی اجزای آرامگاه شد.
در قرن هفتم هجری، یکی از اتابکان سلغری فارس مسجدی در نزدیکی این آرامگاه ساخت و برای آن از سنگ های کاخ های پاسارگاد بهره گرفت. با برگزاری جشن های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران در سال ۱۹۷۱ میلادی، این سنگ ها دوباره به محل اصلی خود بازگردانده شدند.
در زندگی نامه کوروش کبیر آمده که پس از فتح سارد در سال ۵۴۵ پیش از میلاد، کوروش شیفته معماری و بناهای مرمرین پادشاهان لیدی شد. به همین دلیل، گروهی از استادکاران لیدیایی را برای کار در پاسارگاد دعوت کرد. در کاخ های پاسارگاد، به ویژه در بخش ستون ها و پایه ها، ترکیب سنگ های تیره و روشن جلوه ای چشمگیر و متفاوت ایجاد کرده بود.
پاسارگاد؛ یادگاری ماندگار از کوروش
بر اساس نوشته های تاریخ نگاران یونانی و رومی، پاسارگاد شیراز را بیشتر حاصل اندیشه و تلاش کوروش کبیر دانسته اند. این باور تنها بر پایه روایت ها نیست، بلکه دلایل تاریخی نیز آن را تأیید می کند.
نخستین دلیل، آرامگاه کوروش بزرگ است که خود او آن را بنا کرد. طراحی این آرامگاه با نقشه باغ بزرگ پاسارگاد و کاخ های دروازه هماهنگی دارد و نشان می دهد که همه این آثار زیر نظر و با خلاقیت کوروش شکل گرفته اند.
دومین دلیل، کتیبه های سه زبانه به خط عیلامی، پارسی باستان و اکدی است که بر روی جزرها و درگاه های سه کاخ دیده می شود و ارتباط مستقیم این بناها با کوروش را ثابت می کند.
سومین دلیل، نوع سنگ تراشی و معماری بنای پاسارگاد شیراز است. هرچند نشانه هایی از هنر تخت جمشیدِ دوره داریوش در آن دیده می شود، اما بیشتر به صورت آزمایشی و نمادین باقی مانده است. نقش برجسته ها برگرفته از سنت های کشورهای مختلف اند، اما هنوز هویت مستقل ایرانی پیدا نکرده اند. حضور استادکاران لیدیایی و ایونیایی نیز در تراش سنگ ها و ابزارها آشکار است. همه این شواهد نشان می دهد که بنای پاسارگاد بی تردید با کوروش بزرگ آغاز شده است.
آرامگاه کوروش؛ از شکوه جاودان تا غارت اسکندر
در سال ۵۲۹ پیش از میلاد، کوروش کبیر در نبرد با ماساگت ها در آسیای مرکزی جان باخت. پیکر او را مومیایی کرده و در تختی زرین نهادند، همراه با اشیای سلطنتی، جنگ افزارها و جواهرات ارزشمندش.
طبق روایت های مورخان باستان، وقتی اسکندر مقدونی به پاسارگاد رسید، وارد آرامگاه کوروش بزرگ شد. او دستور داد تا داخل آرامگاه را بازسازی و تزئین کنند. اما وقتی درون مقبره را دیدند، اشیای بسیار ارزشمندی در آن بود:
- یک میز
- ظروف ساخته شده از طلا
- سلاح های سلطنتی و جنگی کوروش
- لباس های شخصی او
- و جواهراتی که کوروش به تن یا بر دست می کرد.
این آرامگاه در آن زمان توسط مغان (گروهی از مادها که امور مذهبی را انجام می دادند) محافظت می شد. با وجود این، در همان دوران اسکندر، آرامگاه مورد سرقت قرار گرفت و تمام اشیای باارزشش غارت شد.
درباره بنای پاسارگاد شیراز
اولین پایتخت شاهنشاهی هخامنشی در مرکز استان فارس، در دشت و رودخانه پلوار قرار دارد. نام این شهر “اردوگاه پارس” از موقعیت مکانی شهر برآورد شده است. در قرن ششم پیش از میلاد کوروش بزرگ این شهر را بنا کرد.
محوطه اصلی توسط یک منطقه بزرگ طبیعی محصور شده است، که شامل حدوداً 7127هکتار است. محوطه اصلی شامل مکان های زیر می شود:
آرامگاه کوروش بزرگ، باغ پادشاهی پاسارگاد، مسجد پاسارگاد، پل، کاخ اختصاصی، آب نماهای باغ شاهی، ساختارهای دفاعی تل تخت، محوطه مقدس، کاخ بارعام، دوکوشک، آرامگاه کمبوجیه، کاروانسرای مظفری، تنگه بلاغی.
گستره محوطه مرکزی و آثار تاریخی پیرامون آن
محوطه مرکزی پاسارگاد بخشی است که تاکنون مورد کاوش های باستان شناسی قرار گرفته است. با این حال، پایتخت باستانی هخامنشیان، یعنی شهرستان پاسارگاد، گستره ای بسیار وسیع تر از این محوطه دارد که هنوز حفاری های کامل در آن صورت نگرفته است.
در پیرامون منطقه حفاظتی، آثار ارزشمندی دیده می شود؛ از جمله محدوده مقدس مربوط به حدود سال های ۵۳۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد، و محوطه هایی همچون تل نخودی، تل سه آسیاب، تل خاری و دوتلان که برخی از آن ها به دوران پیش از تاریخ بازمی گردند. علاوه بر این، مدرسه یا کاروانسرایی از قرن چهاردهم میلادی نیز در این محدوده قرار دارد.
امروز نیز در این محوطه حفاظتی، پنج روستا وجود دارد که محل زندگی کشاورزان محلی است و حیات انسانی در کنار این میراث باستانی همچنان جریان دارد.
جذاب ترین بخش محوطه پاسارگاد شیراز
جذاب ترین بخش این مجموعه پاسارگاد بنای آرامگاه کوروش بزرگ است که بیشتر معروف به مشهد شهر مادر سلیمان بوده است. در سال 1820 بعد از بررسی های باستان شناسی، هویت اصلی بنا به عنوان آرامگاه کوروش کبیر تشخیص داده شد و همچون گوهری در دشت می درخشید. این آرامگاه قریب 530 تا 540 قبل از میلاد از سنگ آهکی به رنگ سفید ساخته شده است. بنای آرامگاه کوروش بین باغ های سلطنتی قرار داشته و از سنگ های عظیمی که طول برخی از آنها به هفت متر می رسد، ساخته شده است.
بخش های مختلف آرامگاه کوروش
همانطور که در تصویر بالا مشاهده می کنید: اولین بخش بنای آرامگاه کوروش، سکویی 6 پله ای که قاعده آن مربع مستطیلی به طول 165متر مربع است. دومین بخش بنا، چهار دیواری کوچک به وسعت 7/5 متر مربع که سقف به شکل شیب بامی دارد و ضخامت دیوارهایش به 1/5 متر می رسد. پوشش آرامگاه در بخش بالایی است و به شکل یک خانه شیروانی ساده با یک ورودی کوچک در غرب آرامگاه می باشد.
قریب به 1 قرن پیش اعتقاد بر این بود که این بنا آرامگاه مادر سلیمان باشد و در عصر اتابکان در زمان آل بویه با استفاده از ستون های باقی مانده از کاخ های باستانی مسجدی به نام مسجد اتابکی دور آن ساخته ومحرابی کوچک در انبار کنده کاری شد. در در دهه 1970 باقی مانده های مسجد پاکسازی شده و قسمت های تاریخی به مکان های اصلیشان بازگردانده شدند.
در شیب سقف آرامگاه دو سوراخ عظیم وجود دارد که برای کاستن وزن سقف ایجاد شده ولی برخی به علّت نداشتن اطلاعات، آن مکان را محل نگهداری جسم کوروش کبیر و همسرش دانسته اند.
ویژگی های بارز بنای پاسارگاد شیراز
بنای پاسارگاد شاهکاری جاودانه از نبوغ بشری است؛ نمادی از تبادل ارزش های والای انسانی در روزگاری که تمدن ها با یکدیگر در تعامل بودند. این مجموعه، گواهی استثنایی از سنت فرهنگی و تمدنی است که بخشی از آن هنوز پابرجاست و بخشی دیگر را گذر زمان از میان برده است.
پاسارگاد تنها یک پایتخت باستانی نیست؛ بلکه نقطه عطفی در تاریخ معماری، فنون ساختمانی، هنر، شهرسازی و طراحی مناظر به شمار می آید. آنچه این مجموعه را منحصربه فرد می کند، پیوند بی سابقه معماری ایرانی با هنر و دانش استادکاران سرزمین های دیگر است. کوروش بزرگ با دعوت از معماران و سنگ تراشان لیدیایی و ایونیایی، بنایی آفرید که هم شکوه و اصالت ایرانی را به نمایش گذاشت و هم جلوه ای جهانی یافت.
آرامگاه کوروش، باغ های سلطنتی و کاخ های پاسارگاد نه تنها نشانی از قدرت و اندیشه هخامنشیان است، بلکه آغازگر مسیری درخشان در تاریخ معماری ایرانی و از درخشان ترین میراث های بشری به شمار می رود.
متن منشور حقوق بشر کوروش کبیر
اينک که به ياري “مزدا” تاج سلطنت ايران، بابل و کشورهاي چهارگوشه جهان را به سرگذاشته ام اعلام مي کنم که تا روزي که زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من مي دهد دين و آئين و رسوم ملّت هائي را که من پادشاه آنها هستم محترم خواهم شمرد. نخواهم گذاشت که حکام و زير دستان من دين و آئين و رسوم ملت هائي که من پادشاه آنها هستم يا ملت هاي ديگر را مورد تحقير قرار بدهند يا به آنها توهين نمايند.
نظر کوروش در خصوص حکومت اختیاری و عدم تحمیل سلطنت
من از امروز که تاج سلطنت را به سر نهاده ام تا روزي که زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من مي دهد هرگز سلطنت خود را بر هيچ ملتي تحميل نخواهم کرد. هر ملتي آزاد است که مرا به سلطنت خود قبول کند يا نکند و هرگاه نخواهد مرا پادشاه خود بداند من براي سلطنت آن ملت مبادرت به جنگ نخواهم کرد. من تا روزي که پادشاه ايران هستم نخواهم گذاشت کسي به ديگري ظلم کند. اگر شخصي مظلوم واقع شد، من حق وي را از ظالم خواهم گرفت و به او خواهم داد و ستمگر را مجازات خواهم کرد. من تا روزي که پادشاه هستم نخواهم گذاشت مال غير منقول يا منقول ديگري را به زور يا به طريق ديگر بدون پرداخت بهاي آن و جلب رضايت صاحب مال تصرف نمايد. تا روزي که زنده هستم نخواهم گذاشت که شخصي ديگري را به بيگاري بگيرد و بدون پرداخت مزد وي را به کار وا دارد.
نظر کوروش کبیر در مورد آزادی دین، اقامت و انتخاب شغل
من امروز اعلام مي کنم که هر کسي آزاد است که هر ديني را که ميل دارد بپرستد و در هر نقطه که ميل دارد سکونت کند مشروط بر اينکه در آنجا حق کسي را غصب ننمايد. هر شخصی هر شغلي را که ميل دارد پيش بگيرد و مال خود را به هر نحو که مايل است به مصرف برساند مشروط بر اينکه لطمه به حقوق ديگران نزند. هيچ کس را نبايد به مناسبت تقصيري که يکي از خويشاوندانش کرده مجازات کرد.
لغو برده داری و ممنوعیت خرید و فروش انسان
من برده داري را برانداختم و به بدبختي هاي آنان پايان بخشيدم. من تا روزي که به ياري مزدا زنده هستم و سلطنت مي کنم نخواهم گذاشت که مردان و زنان را به عنوان غلام و کنيز بفروشند. حکام و زير دستان من مکلف هستند که در حوزه حکومت و مأموريت خود مانع از فروش و خريد مردان و زنان بعنوان غلام و کنيز بشوند و رسم بردگي بايد به کلي از جهان برافتد.
از مزدا خواهانم که مرا در راه اجراي تعهداتي که نسبت به ملت هاي ايران، بابل و ملل چهار جانب جهان بر عهده گرفته ام موفق گرداند.
شرایط بازدید از پاسارگاد شیراز
- ساعات بازدید از بنای پاسارگاد
معمولاً بازدید از پاسارگاد از صبح تا غروب امکان پذیر است، حدود ۷:۰۰ صبح تا ۶:۰۰ عصر در فصول مختلف سال. ساعات دقیق ممکن است بسته به فصل و تعطیلات تغییر کند.
- روزهای بازدید پاسارگاد شیراز
پاسارگاد معمولاً در تمام طول هفته برای بازدید عموم باز است، اما بهتر است قبل از مراجعه از تعطیلی های احتمالی رسمی اطلاع پیدا کنید.
- هزینه بلیت پاسارگاد
بازدیدکنندگان برای ورود به محوطه مرکزی پاسارگاد نیاز به خرید بلیت دارند. قیمت بلیت برای ایرانیان و گردشگران خارجی متفاوت است.
- نکات بازدید از آرامگاه کوروش
- به دلیل گستردگی محوطه، پیشنهاد می شود کفش راحت و مناسب پیاده روی به همراه داشته باشید.
- همراه داشتن آب و خوراکی سبک توصیه می شود، خصوصاً در فصل گرما.
- برای عکاسی و بازدید طولانی، استفاده از کلاه و کرم ضدآفتاب توصیه می شود.
- احترام به آثار باستانی و عدم لمس یا آسیب رساندن به سنگ ها و کاخ ها الزامی است.
جاذبه های تاریخی نزدیک به پاسارگاد
بعد از بازدید از بنای پاسارگاد شیراز می توانید در فواصل نزدیک به آن از سایر آثار تاریخی استان فارسی که در نزدیکی پاسارگاد واقع شده دیدن نمایید.
- نقش رستم شیراز: حدود ۱۲ کیلومتر شمال غربی پاسارگاد
آرامگاه های شاهان هخامنشی مثل داریوش و خشایارشا و نقش برجسته های تاریخی.
- نقش رجب: تقریباً ۵ کیلومتر شمال شرقی پاسارگاد
سنگ نوشته ها و نقش برجسته های دوران هخامنشی و ساسانی.
- تخت جمشید شیراز: حدود ۵۰ کیلومتر شمال شرق پاسارگاد
پایتخت تشریفاتی هخامنشیان با کاخ ها، پلکان ها و نقش برجسته های باستانی.
- تل تخت: حدود ۲۲ کیلومتر شمال شرقی پاسارگاد
محوطه ای باستانی شامل آتشکده ها و قلعه های ساسانی.
- آرامگاه کمبوجیه: در خود پاسارگاد
آرامگاه پسر کوروش کبیر و یکی دیگر از نقاط دیدنی مجموعه.
عکس هایی از پاسارگاد شیراز
منبع تصویر: Wikimedia Commons عکاس: Soheil Callage
منبع تصویر: Wikimedia Commons عکاس: Syektaie
منبع تصویر: Wikimedia Commons عکاس: diego-delso
نظرات و دلنوشته های ثبت شده ...